Hocanın Meslek Sevgisi

Hoca ders saatinde çocuklardan başka bir şeyle meşgul ol­ması mesela birisiyle konuşması bile helal değildir. Ancak o, ders vermediği bir sırada biri ile konuşabilir. Fakat konuşur­ken bir yandan da çocukları gözetleyip, çalışmalarını kontrol etmesi gerekir.

Bazı arap ülkelerinde yapılan el-İsrafe merasimi çocuğun Kur’an’ı ezberleyip hafız olmasından sonra yapıldığı halde bizdeki âmin alayı çocuk henüz okula başlarken teşvik amacıyla yapılırdı. Zira okula başlaması çocuğun hayatında unutamaya­cağı bir iz bırakan müstesna olaylardan biridir.

Sahnun der ki: “Hoca çocuklar için çalışsın, adeta kendini onlara adasın. O kadar ki, hocanın ders zamanı çocukları bıra­kıp cenaze namazına gitmesi caiz değildir. Ancak o, bakması gereken kimselerin cenaze namazına gidebilir. Çünkü o, ücret almaktadır. Bu itibarla asli görevi olan öğretimi bırakıp, cenaze namazına ve hastaları ziyarete bile gidemez.”

Hoca çocuklara yazı öğretmek ve onları imtihan etmek için de bir vakit tayin etmelidir. Bu şekilde onları eğitmek, ıslah et­mek ve ilimde yükseltmek kolaylaşır. Öğretmen ayrıca çocuklardan birbirlerini eğitmelerini hoş karşılar ancak çocuklara üç­ten fazla vurmaz. Bu arada onun çocukların başına ve yüzüne vurması caiz olmadığı gibi, (eve gitmek üzere) salıverdiğin­de onlan yeme ve içmeden de yasaklayamaz.

“Hoca kendisi veya başkaları için ilmi eserler yazabilir mi? Bu hususta ne dersiniz?” dedim de Sahnun şöyle cevap verdi: “Çocuklardan boşaldığı zaman (ders dışında) kendisi ve başkaları için kitap yazabilir. Mesela; (evlerine gitmek üzere) yanından ayrılmalarına izin verdiği zaman gibi. Fakat kanımca ço­cuklar yanında iken kitap yazması uygun değildir. Zira kendi­sine vacip olan işi bırakıp da tâli derecedeki bir işi yapması na­sıl caiz olabilir? Görmez misin, aralarından birini diğerine öğretmek için vekil bırakması bile caiz değilken, hocanın çocuk­ları bırakıp, ders zamanında başka bir şeyle meşgul olması na­sıl caiz olabilir?”

Bu arada “Hoca, çocuğun, kendisi için bir başkasına hita­ben mektup yazmasına izin verebilir mi?” diye sordum, Sah­nun bu soruya “Evet. Risale (mektup) yazmak, çocuğu yetişti­ren faaliyetlerdendir.” şeklinde cevap verdi.

Ayrıca hocanın çocuklara matematik öğretmesi gerekir. An­cak, anlaşmada şart koşulmamışsa bu onun görevi değildir. Şi­ir, mecaz, Arapça, yazı ve nahiv de böyledir, yani isteği bağlı­dır.²¹⁹ Hocanın çocuklara Kur’an’ın irabını (cümlelerin gramer yönünden tahlillerini) öğretmesi gerektiği gibi, bu konuda ge­rekli olan hareke, hece, güzel yazı (hüsn-ü hat), duraklar (vakf ve ibtida) ve tertil ile tilaveti, güzel okumayı da öğretmesi gere­kir. Bununla beraber hocanın onlara çirkin olmayan şiir, edebiyat ve hikayeler öğretmesinde bir mahzur yoktur. Ancak bunları öğretmek onun asli görevi değildir. Çocuklara tarih, şiir, edebiyat ve hitabet gibi dersler okutularak onlarda merak uyan­dırılır, bunlara sevgi ve ilgi duymaları sağlanır.

Hoca çocuklara her gün kuşluk vaktinden öğle vakti eve dönüşe kadar yazı öğretmeli, bu arada çocukların birbirleri­ne yazı yazdırmasında bir beis olmadığı gibi, aksine bunda on­lar için fayda bile vardır.

“Aylık ücretle okutan hocaya hatim yaklaştığı sırada gidip “Artık sizin yanınızda okumayacak” diyerek çocuğu alan kişi hakkında ne dersin?” diye sordum, Sahnun şu karşılığı verdi: “Hatim bahşişi ile hükmederim, sonra onu ister çıkarır, ister bı­rakır fark etmez.”

“Peki, babası “Oğlum Kur’an okumasını bilmiyor” derse o zaman hatim bahşişi gerikir mi?” dedim. Bunun üzerine o şöyle dedi: “Çocuk Kur’an’ı yüzünden okur, harflerini tanır ve irabını yerine getirirse -hatta Kur’an’ı ezberinden okuyamasa bile- o takdirde hocaya hatim bahşişi vermek gerekir. Zira bir okumada Kur’an’ı ezberleyebilen ve okuyabilen çocuk çok azdır.” “Çocuk Kur’an okumada hata ederse” dedim, Sahnun buna şöyle cevap verdi: “Hatası az ve (küçük), bildiği de fazla ise mesele yoktur. ’’

Sahnun der ki; “Hocanın bir ihtiyacı için çocuğu bir yere göndermesi caiz değildir.

Hoca, Allah’ı sevmeleri ve O’na niyazda bulunmaları için çocuklara dua öğrettiği gibi, Allah’ın büyüklük ve yüceliğini de öğretmeli ki, bu duygularla büyüsünler.

Kıtlık ve kuraklık zamanında imam yağmur duasına çıktı­ğında hocanın Allah’a yalvarıp niyazda bulunmaları ve mera­simi öğrenmeleri için çocukları da götürmesi güzel olur. Zi­ra bana ulaştığına göre Yunus Peygamberin kavmi, azabı ör­dükleri zaman çocuklarıyla çıkıp, birlikte Allah’a yalvarıp yakarmışlardır.

Hoca iyice öğrenmeleri ve kadrini bilmeleri için Kur’an’ı da­ima abdestle tutmaları gerektiğini hatırlatmalı ve bunu onlara emretmelidir. Sahnun der ki: “Hoca, çocuklara cenaze namazı­nı ve cenazeye dua etmelerini de öğretmelidir. Zira bu, dini esaslardandır. Bu arada hoca eğitim öğretimde çocuklar arasın­da zengin fakir ayarımı yapmaz ve hepsine eşit davranır. Aksi halde zulmetmiş (samimi davranmamış) olur.”