Ummü’d-Derda şöyle demiştir: “Ebu’d-Derda bazen ‘yemeğiniz var mı?’ diye sorardı. Biz yemeğin olmadığını söylediğimizde: “O halde ben bu gün oruç tutuyorum!” derdi.
Ebu Talha, Ebu Hureyre, İbn Abbas ve Huzeyfe radıyallâhu anhum de aynı şeyi yapmışlardır.
Seleme İbnü’l-Ekva’ şöyle demiştir: “Hz. Peygamber saliallâhu aleyhi vesellem Aşure günü birisini görevlendirerek ashaba şu duyuruyu yapmasını söylemişti: “Kim bir şeyler yemişse (günün kalan kısmını oruç tutarak) tamamlasın veya oruç tutsun, kim şu ana kadar herhangi bir şey yememişse bundan sonra da yemesin!”
Açıklama:
İmam Nevevi şöyle demiştir: “Bu hadis âlimlerin çoğunluğu tarafından savunulan şu görüşe delil teşkil etmektedir: Güneş tepe noktasına varmadan önce niyet edilerek nafile oruç tutulabilir.”
İbnü’l-Münzir konuyla ilgili görüş ayrılıklarına değinirken şunları söylemiştir: “Sabah kalktığında oruç tutma düşüncesinde olmayan bir kimsenin şartlar değiştiği için nafile oruç tutmaya niyet etmesi konusunda âlimler arasında görüş ayrılıkları bulunmaktadır. Bazılarına göre kişi, şartlar değiştiği için oruç tutmaya karar verdiği andan itibaren oruç tutabilir.
Nitekim Ebu Talha, Ebu Hureyre, İbn Abbas, Huzeyfe, Abdullah İbn Mesud ve Ebu Eyyub radıyallâhu anhum gibi sahabiler bu görüştedir. İmam Şafiî ile Ahmed b. Hanbel de bu görüşü kabul etmiştir. Buna karşılık Abdullah İbn Ömer şöyle demiştir: ‘Bir kimse geceden niyet etmedikçe veya sahura kalkmadıkça nafile oruç tutamaz.’ İmam Malik’in nafile oruç hakkındaki görüşü şöyledir: ‘Kişi geceden niyet etmedikçe nafile oruç tutamaz. Fakat alışkanlık olarak belirli günlerde oruca devam eden kimsenin geceden niyet etmesine gerek yoktur.’ Ehl-i rey’in (rey taraftarlarının) konu hakkındaki kanaati ise şöyledir: Sabah kalktığında oruç tutma düşüncesinde olmayan bir kimse gün ortasından önce şartlar değiştiği için oruç tutmaya niyet ederse tuttuğu oruç geçerli olur. Ancak zeval vaktinden sonra oruca niyet ederse bu caiz olmaz.”
Şafii ekolünde diğer görüşlere göre daha doğru olarak kabul edilen görüş budur. Niyetin zevalden önce veya sonra edilmesi arasında herhangi bir ayırım yapmaksızın (yani mutlak olarak) orucun sahih olacağına dair İbnü’l-Münzir tarafından İmam Şafiî’ye isnad edilerek nakledilen görüş İmam Şafiî’nin iki farklı görüşünden biridir. Ancak kitaplarının çoğunda bu iki durumun birbirinden ayrı olarak değerlendirildiğine dair açık ifadeler vardır.
İmam Malik, Leys ve İbn Ebu’z-Zi’b ise nafile oruç için gece niyet edilmesi gerektiği görüşündedir.