“Siz hayra ne harcarsanız, Allah onun yerine yen,isini verir.”
Açıklama:
Aile fertlerimiz, Cenâb-ı Hakk’ın beraber yaşamamızı, birlikte mutlu olmamızı takdir ettiği insanlardır. Bunlar eşimiz, çocuklarımız, anne ve babamızdın.
Bizi bu âleme getiren Rabbimiz aile yuvası kurmamızı emretmiş, huzuru ancak bu suretle elde edeceğimizi söylemiş, gönlümüze dünyaya yetecek kadar sevgi koymuş ve aile fertlerimizi sevmemizi istemiştir. Bizi dünyaya getiren annemiz babamız, hayatımızı birleştirdiğimiz eşimiz ve bu beraberliğin meyvesi olan yavrularımız bizim sevgi ve ilgi odaklarımızdır.
Hayatın güzelliği, birilerini mutlu etmekle, mutlu görmekle fark edilir. Mutlu olmasını en çok istememiz gerekenler yakmlarımızdır. Onları sevindirmek, yüzlerini güldürmek bizim görevimizdir. Bu sebeple Allah’ın bize verdiği imkânları öncelikle onların ihtiyaçları için harcamalıyız. Onları kimseye muhtaç etmemeliyiz. Maddi gücümüz elverdiği ölçüde, başkalarına imrenmelerine bile imkân bırakmamalıyız.
Görüldüğü gibi, Sevgili Efendimiz-sallallâhu aleyhi vesellem-, sevap kazanmak için para harcanacak yerleri saymış, sonra da bunların içinde insana en fazla sevap getirecek harcamanın aile fertlerine sarf edilecek para olduğunu söylemiştir. Zira diğer harcamalar sevap kazanmak için yapılan birer nafile ibadet olduğu hâlde, ailenin ihtiyaçlarını temin etmek farzdır; şarttır; yapılması gerekli bir görevdir. Farz ibadetin sevabı da hiçbir şeyle ölçülmeyecek kadar çoktur.
Şu da unutulmamalıdır:
Aile için farz olan harcama, mutlaka yapılması gereken harcamalardır. Gerekli olmayan hususlardaki harcama ise, hadisimizde sayılan diğer harcamalar gibi, insana nafile ibadet sevabı kazandırır.
Resûlü Ekrem’in azatlı kölesi Ebu Abdullah (Ebu Abdurrahman da denilir) Sevbân İbni Bücdüd’den rivayet edildiğine göre Resûlullah sallallâhu aleyhi vesellem şöyle buyurdu:
“Bir kimsenin harcadığı paraların en değerlisi ailesinin ihtiyaçlarına harcadığı para, Allah yolunda cihad etmek için beslediği atına harcadığı para ve bir de beraberce Allah yolunda cihad ettiği arkadaşlarına sarf ettiği paradır.”
Açıklama:
Bir önceki hadis-i şerifte önemli harcama yerleri sayıldıktan sonra, bunların içinde en önemlisinin aile fertleri için sarf edilen para
olduğu özellikle belirtilmişti. Bu hadiste ise ev halkının ihtiyaçları için yapılan harcama en başta zikredilmek suretiyle önemi anlatılmıştır. Nitekim İmam Müslim, Sahih’inde bu hadisi zikrettikten sonra, hadisin senedinde yer alan tabiin âlimlerinden Ebu Kılâbe el-Cermî’nin (ö. 104/722) bir açıklamasını nakletmiştir. Ebu Kılâbe, yapılacak harcamaları birer birer sayan Hz. Peygamber’in, önce aile fertlerinden başlamasına dikkatimizi çekmekte ve yavrularının namuslu yetişmesi için onlara para harcayan, onları başkalarına muhtaç etmemek için uğraşan kimsenin en büyük sevabı alacağını belirtmektedir.
Madem ki herkes çobandır ve herkes kendisine emanet edilen sürüden sorumludur, o hâlde kendisine bir aile teslim edilen kimse her şeyden önce onların rahatını düşünecek, onları aç açık bırakmayacak ve her fırsatta onları nasıl mutlu edeceğini hesaplayacaktır.
Useymin (r.h) bu hadise şöyle bir yorum getirir:
Müellifin, ailenin geçimini sağlamak babında aktardığı bu hadislerin hepsi, ailenin nafakasını karşılamanın faziletli bir amel olduğuna delâlet etmektedir. Öyle ki aileye infak, Allah yolunda (cihad için) infaktan, köle azat etmekten, fakirlere sadaka vermekten daha faziletlidir. Çünkü Allah, aileyi insanın sorumluluğuna vermiştir, onların geçimini sağlamayı vacip kılmıştır. Ailenin nafakasını karşılamak farz-ı ayn’dır. Onların dışındakilere infak ise farz-ı kifayedir. Farz-ı ayn ise farzı kifayeden üstündür.
Bazen başkalarına infak sadece tetavvuu (nafile) konumunda olur. Farz da nafileden faziletlidir. Çünkü Allah’u Teâlâ hadis-i kudside şöyle demektedir: “Kulum bana, ona farz kıldığım amellerden daha sevdiğim bir amelle bana yaklaşmış değildir.”