Zekâtın Çeşitleri Ve Şartları
1 — DÖRT AYAKLI HAYVANLARIN ZEKÂTI
Bunlar da deve, sığır ve koyundur. At, eşek ve diğer hayvanlarda zekât yoktur. Bu zekât dört şartla farz olur:
BİRİNCİ ŞART: Çayırda otlayan hayvan olmalı, çok masrafa sebep olmamalıdır. Eğer bir sene içinde ona yedirdiği ot değeri, fazla ise zekâttan düşer.
İKİNCİ ŞART: Bir sene kendi mülkünde kalmalıdır. Bir seneden önce elden çıkarsa zekât düşer. Fakat malın nesli ve yavrusu öbür sene hesaba katılır ve malın aslına uyularak zekât farz olur.
ÜÇÜNCÜ ŞART: Bu malla zengin olmalıdır ve kendi tasarrufunda olmalıdır. Mal yok olursa veya hırsız çalarsa zekât vermez. Maldan hâsıl olan her kazanç kendisine verilirse, o zaman geçmiş
DÖRDÜNCÜ ŞART: Zekât nisabına sahip olmalıdır. Bu da zenginlik ölçüsüdür. Az bir malla zengin olunmaz.
Deve beş adet olmayınca, zekât vermek farz olmaz. Beş devede bir koyun vermek farz olur. On devede iki koyun vermek farz olur. Onbeşte üç koyun, yirmi devede dört koyun verir. Bu koyun da bir yaşından küçük olmamalıdır. Keçi verirse, iki yaşından küçük olmamalıdır. Yirmibeş deve olunca, bir yaşında dişi deve vermek farz olur. Eğer bir yaşında dişi devesi yoksa, yerine iki yaşında erkek deve vermek lâzımdır. Otuzaltı tane olmayınca başka bir şey vermez. Otuzaltı deve olunca, iki yaşında dişi deve verir. Kırkaltı deve olunca, üç yaşında deve; altmışbir devesi olunca, dört yaşında dişi deve; yetmişaltı devesi olunca, iki tane iki yaşında deve; dok sanbir devesi olunca, iki tane üç yaşında dişi deve; yüzyirmibir devesi olursa, üç tane iki yaşında dişi deve zekât vermek farzdır. Bundan sonra hesap eder: Her elli artışta bir, üç yaşında dişi deve ve her kırkta bir, iki yaşında bir dişi deve zekât verir.
Sığırda ise, otuza kadar bir şey verilmez. Otuz olunca, bir yaşında bir dana vermek farz olur. Zekâtın Çeşitleri Ve Şartları Kırk olursa, iki yaşında; altmışta iki tane bir yaşında dana verir. Bundan sonra, her kırkta iki yaşında ve her otuzda bir yaşında dana verir.
Koyunda ise, kırkta bir verir. Yüzyirmibir koyunda iki koyun, ikiyüzbir koyunda üç, dörtyüz koyunda dört koyun verir. Bundan sonra hesap eder ve her yüzde, bir koyun verir. Koyunlar bir yaşından aşağı olmamalıdır. İki kimsenin koyunlan karışık olsa, her ikisi de zekât nisabına mâlik olsa, biri kâfir yahut mükâteb (efendisine belirli bir miktar para verip azad edilecek köledirl değilse, her ikisinin de malı aynı ise, ikisinin de kırktan fazla koyunu yoksa, herbirine yanm koyun zekât farz olur. Yüzyirmi koyunlan olsa, her birinin birer tane vermesi yetişir.
2 — UŞÛR ZEKÂTI
Sekizyüz menn i1) buğdayı, yahut arpası, yahut kuru üzümü, yahut hurması, yahut da insanlann beslendiği bezelye, pirinç, nohut, bakla ve buna benzer maddelerden kâfi miktarda olan kimsenin, bunlardan onda bir vermesi farz olur. Zâhire olarak kullanılmayan pamuk, ceviz, keten ve diğer meyvelerden uşûr verilmez. Bir kimsenin dörtyüz batman buğdayı ve dörtyüz batman arpası
(1) Menn, batman demek olup İki rıtıldır. Bir ntıl da yüzotuz dlrhemi şerldir.
olursa, uşûr vermez. Çünkü nisabın aynı cinsten olması lâzımdır. Akarsu ve keriz yoksa, çekme su ile sulanıyorsa yirmide bir vermelidir. Üzümü kuru olarak vermelidir. Yaş üzüm renklenince, buğday ve arpa taneleri sertleşince hiç tasarruf etmemelidir. Yâni sarfetmemelidir. Fakirlerin hakkının ne kadar olduğunu bilmelidir. Bundan sonra tasarruf edebilir. Yâni hesaba dahil edip, alıp kullanabilir. (Hanefi mezhebihde uşûr için nisâb yoktur 1.
3 — ALTIN VE GÜMÜŞ ZEKÂTI
İkiyüz dirhem gümüşten beş gümüş, yirmi hâlis altından yarım altın zekât vermek farz olur. Bu da kırkta bir olmuş olur. Artış miktarını bununla hesap etmelidir. Altın ve gümüşten yapılmış kılıcın, süs eşyasının, divitin ve kullanılması haram olan altın ve gümüşün de zekâtını vermek farzdır. Zekâtın Çeşitleri Ve Şartları Fakat erkek ve kadının kullanması câiz olan ziynetin zekâtı farz değildir.
4 — TİCARET MALININ ZEKÂTI
Yirmi altın değerinde bir şeyi ticaret niyeti ile satın alırsa sene de tamam olursa, icabeden nakdi zekât farz olur. Sene içersindeki kârlar da hesaba katılır. Her senenin sonunda malının kıymetini bilmesi icabeder. Sonra, sermaye aslında altın veya gümüş ise onların da zekâtını verir. Nakit satın alamazsa, şehirde çok kullanılan nakitten verir. Altın ve gümüşten gayri metâı olsa, ticaret niyeti ile saklasa, yahut onunla bir şey satın alsa, bir sene dolmayınca, zekât farz olmaz. Ama parası olsa ve nisabı doldursa, bir dahaki o zaman nisaba mâlik olmuş olur, yâni zekât verir. Sene içerisinde her ne kadar ticaret niyeti bozulursa, zekât farz olmaz.
5 — FITRA ZEKÂTI
Evi, elbisesi ve zaruri ihtiyaçları hariç, bayram günü kendine ve çoluk çocuğuna yetecek kadar yiyeceği olan bir kimsenin, Fıtır Bayramı gecesi Ramazan Bayramı 1 yedikleri şeyin cinsinden bir sa’ vermesi farz olur. Miktarı bir sa’ iki menn’dir. Yâni 1668 gram eder. Eğer buğday yiyorsa, arpa veremez. Arpa yiyorsa, buğday verebilir. Eğer hem buğday hem de arpa yiyorsa, daha iyi olandan verir. İmam Şafiî’ye (radıyallahü anh) göre buğdayın karşılığında un veya başka bir şey veremez. Bakmakla mükellef olduğunu, sa dakai fıtrim da vermekle mükelleftir. Baba, anne, oğul, köle gibi. İki kimsenin crtak olduğu kölenin zekâtını her iki ortak verir. Kâfir olan kölenin zekâtı (fıtrasıl verilmez. Eğer kadın kendi zekâtım (fıtrasınıl verirse iyi olur. Kocası hanımından izin almadan verirse caizdir.
Zekâttan bu kadarım bilmek, muhakkak lâzımdır. Bundan sonra anlaşılmayan bir şey varsa, sormalıdır.