Allahü Teala’nın Saltanatı
Allahü Teâlâ’nm zâtının var olduğu, sıfatları, nasıl ve ne gibi sorulardan münezzeh ve mukaddes olduğu, bir yerde olmaktan münezzeh olduğu, hepsinin anahtarı insanın kendi nefsini tanımak olduğu anlaşılınca, bilmekten, tanımaktan bir kısım kalmış oluyor. Meleklere iş vermesi, meleklerin onun emrine uyması, Allahü Teala’nın Saltanatı melekler va sıtasiyle işlerin olması, gökten yere emir göndermesi, göklerin ve yıldızların hareketi, yerde olanların işlerinin göklere bağlı olması, rızıklar anahtarının göğe havale edilmesi nasıl oluyor? diye sorulması mümkün olan sorulardandır.
Allahü Teâlâ’yı tanımakta, bu mühim bir bahistir. Buna «Mâ rifeti ef’âl», yâni fiilleri tanıma denir. Bundan öncekilere, «Mâri feti zât ve mârifeti sıfat» denildiği gibi… Bunun anahtarı da, kendini tanımaktır. Kendi memleketindeki padişahlığını nasıl yürüttüğünü bilmezsen, kâinatın padişahının hükmünü yürüttüğünü nasıl bilmek istersin?
Önce kendini tanı ve bir işine dikkat et. Meselâ kâğıt üzerine Bismillâh yazmak istediğin zaman, önce arzû ve istek meydana gelir, sonra kalbinde bir hareket ve kımıldama duyulur. Bu etten olan yürek ki, sol taraftadır. Ondan bir cismi lâtif hareket eder ve beyne gider. Bu cismi lâtife tabibler, rûh diyorlar. His ve hareket kuvvetlerini taşımaktadır. Hayvanlarda olan rûh ise daha başkadır. Bu rûh ölebilir. Bizim kalb dediğimiz rûh ise, hayvanlarda yoktur. Aslâ ölmez. Çünkü o, Allahü Teâlâ’yı bilme, anlama yeridir. Bu rûh beyne ulaşınca, Bismillâh’m sûreti hayâl kuvvetinin yeri olan beynin birinci odasında (merkezinde) meydana gelmiş olur. Beyinden çıkan sinirler her tarafa dağılır. Parmaklarının ucunda iplik gibi düğümlenir. Beyinden bu sinirlere uyarma verilir. Zayıf, kuru olanların kollarında sinirler görülebilir. Sonra sinirler kımıldanır, parmakların uçlan hareket eder ve sonra da parmaklar kalemi harekete geçirir. Allahü Teala’nın Saltanatı Kalem de mürekkebi harekete geçirir. Böy lece hislerin yardımıyla hayâl hâzinesinde olan Bismillâh’ın sûretine uygun olarak Besmele kâğıtta meydana gelir. Bunda bilhassa gözün yardımı çoktur.
Bu işin başlangıcında sende bir istek meydana geldiği gibi, her işin evvelinde Allahü Teâlâ’nın sıfatlarından bir sıfat vardır; buna irâde denir.
Bu irâdenin ilk eseri, kalbinde meydana geldiği ve sonra diğef yerlere ulaştığı gibi; Allahü Teâlâ’nm irâdesinin eseri de önce Arş’ ta meydana gelir, sonra diğer yerlere ulaşır. Buhar gibi bir cism i lâtif kalb damarlarıyla bu eseri beyne ulaştırdığı gibi —ki bu cisme rûh derler—, Allahü Teâlâ’nın lâtif bir cevheri de o eseri Arş’a ulaştırır; Arş’tan da, Kürsî’ye ulaştırır. Bu cevhere melek denir, rûh denir ve Rûhu’lKudüs denir. Kalbin eserinin beyne ulaşması, beynin kalbin tesiri ve tasarrufu altında olması gibi, irâde eseri önce Allahü Teâlâ’dan Kürsi’ye ulaşır; Kürsi ise Arş’ın altındadır. Senin fiilin ve muradın olan Besmele’nin sureti, beynin birinci odasında meydana geldiği ve yaptığı iş buna uygun olarak ortaya çıktığı gibi, kâinatta meydana gelecek her şeyin sûreti, önce Levhi Mahfüz’a nakşedilir. Beynindeki lâtif kuvvetin sinirleri, sinirlerin eli ve parmakları, parmakların da kalemi hareket ettirdiği gibi, Arş’ın ve Kürsî’nin üzerinde müvekkel olan lorada iş göreni lâtif cevherler, gökleri ve yıldızlan hareket ettirir.
Beyin kuvveti vücut kirişlerini İveterleril, kasları ve parmak sinirlerini harekete getirdiği gibi, melek denen bu lâtif cevherler, yıldızlar ve onların şuaları vasıtasiyle süfli olan âleme gelir ve oradaki dört unsuru harekete geçirir. Bu dört şey sıcaklık, nemlilik, soğukluk ve kuruluktur. Mürekkep kalemini, Besmele meydana gelecek şekilde kaydırıp durdurduğu gibi, bu sıcaklık ve soğukluk, suyu, toprağı ve bu dört unsuru harekete geçirir. Kâğıdın mürekkebi kabul etmesi, mürekkebin bazı yerde dağınık, bazı yerde toplu olması gibi, yaşlılık, nemlilik bu dört unsura şekil verir. Kuruluk bu şekilleri bozmaktan korur. Eğer yaşlılık olmasaydı, kat’iy yen şekil olmazdı. Kuruluk olmasaydı, şekiller bozulurdu. Gözün yardımıyla kalemin işini tamamlaması, hareketini bitirmesiyle hayâl hâzinesinde olana uygun olarak Besmele’nin yazılması gibi, meleklerin yardımıyla sıcaklık ve soğukluğun bu unsurları hareket ettirip, hayvan, bitki ve diğerleri bu dünyada, Levhi Mahfuz’ da olduğu şekilde meydana gelir. Bedende bütün işler önce kalbde zâhir olduğu ve sonra bütün âzalara dağıldığı gibi, madde âlemindeki işler de evvelâ Arş’ta meydana gelir ve Arş’tan bütün madde âlemine ulaşır. Bu hususiyeti evvelâ kalbin kabul edip, diğerlerinin ondan aşağı olması ve kalbde bir yer isnad edip, «Orada mesken kurmuşsun» düşüncesi gibi, Allahü Teâlâ’nın her şeye galibiyeti Arş vasıtasiyledir. Bunun için yeri orasıdır zannederler. Kalbine galib olup, işlerin doğru olduğu ve böylece bütün beden memleketini güzel idare ettiğin gibi, Allahü Teâlâ Arş’m yaratılmasında Arş’a galib olup, Arş’ı doğrulttu. Karar kıldı. Memleketin düzeni yapılmış oldu. Bahusus âyeti kerime böyle geldi: «Arş’ı istilâ edip, her şeyi hükmü altına aidi. Bütün işleri idare ediyor…» i1).
Bil ki, bunların hepsi doğrudur. Basiret sahiplerine açık keşiflerle bildirilmektedir. Bunu da «Allahü Teâlâ, Âdem’i lAdem’in hakikatini, rûhunul kendi sûretinde yarattı» (2), hadisi şerifinin hakikati ile bildirmişlerdir.
Muhakkak bilmelisin ki, padişahı ve padişahlığı padişahlardan başkası bilmez. Eğer böyle olmasaydı, sana onun ‘memleketinde padişahlık verilirdi. Allahü Teâlâ’nm mülkünden ve padişahlığından sana bir parça verilmiş olurdu; o zaman âlemlerin sahibini tanıyamazdın. O hâlde senin için yaratılmış olan padişahlığa şükret. Sana padişahlık ve kendi memleketine benzeyen bir memleket verdi. Kalbini Arş eyledi. Kalbin menba’ı olan hayvani rûhunu İsrafil, beynini Kürsi, hayâl hâzineni Levhi Mahfûz, göz, kulak ve bütün duygularını ayrı ayn birer melek; sinir sisteminin merkezi olan beyinciğini de gökler ve yıldızlar gibi yarattı. Parmağını, kalemi ve mürekkebi senin emrine verdi. Seni tek ve nasıl olduğu belli olmayan şekilde yarattı ve hepsine padişah eyledi. Sonra da sana, «Sakın! Kendinden ve padişahlığından gafil olma ki, yaratandan da gafil olmayasın» buyurdu. Elbette Allahü Teâlâ Âdem’i kendi sûretinde yarattı. O hâlde, ey insani Nefsini bil ve Rabblni tanı…