İSLÂM’DA BOŞANMA (TALAK)
Talâk, lügatte, boşanmak ve her çeşit nikâh bağını çözüp kaldırmak, tahliye etmek demektir.
Hukuki ıstılahta’, mansvî bir bağ olan nikâhı çözmek ve izâle etmektir ki buna dilimizde boşamak tabir edilir. Karı koca arasında geçinmek her bakımdan imkânsız hâle gelince artık boşanmaları onlar için daha hayırlı olur.
Peygamberimiz buyuruyor ki:
«Allah’ın en çok nefret ettiği helâl, talaktır.»
Bu hadisten de anlaşıldığı gibi, talak, hayat şartlan kötüye döndüğü, karı koca arasında nefret hâkim olduğu ve Allah’ın emirleri ile eşlik haklarını yerine getirme imkânı kalmadığı durumlarda vaz’edilen bir ruhsattır İslâm bu hususta gayet dikkatli davranmış ve zayıf yaradılışlı olan insanın bu ruhsatı kötüye kullanmasına engel olmuştur.
Peygamberimiz buyuruyor ki: «Evleniniz, boşanmayınız. Zira Allah şevkine düşkün erkek ve kadınları sevmez.»
İslâm, erkeklerin kadınlarla iyi geçinmesini emreder. İSLÂM’DA BOŞANMA (TALAK) Nitekim Kur’anı Kerim’de şöyle buyrulmaktadır:
«Ey mü’minler!.. Kadınlarla iyi ve güzel geçinin. Eğer onların hoşlanmadığınız bir tarafı olursa tahammül edip sabredin. Olur ki Allah hoşlanmadığınız bir şeyi (hakkınızda) çok hayırlı kılmış olabilir.»
(Nisa sûresi, âyet: 19)
İslâm, boşanmayı ancak evlilik hayatının devamına imkân kalmadığı vakit başvurulacak son çare olarak görür.
Nitekim yukarıda âyet ve hadisler, boşanmanın kesin olarak helâl olmadığını göstermektedir.
Hanefılere göre boşanmada asıl olan haram olmaktadır. Çünkü boşanmanın aleyhinde çok ağır hadisler söylenmiştir. Aynı zamanda cemiyetin temel taşı olan aile birliğini bozmak ve nikâh nimetini tepmek manasını da taşıyan boşanma çirkin bir harekettir. Bu durumda kesin bir zaruret olmadan, keyf için boşanmak haramdır.
Hz. Ali’nin oğlu Haşan (Allah ondan razı olsun) çok evlenir, İSLÂM’DA BOŞANMA (TALAK) çok boşanırdı. Kendisine bunun hikmetini sordular.
0 da: «Ben zengin olup ihtiyaç ve yoksulluktan kurtulmayı severim» buyurdular.
Aslında bu sözüyle Hz. Haşan şu Allah kelâmının inceliğine işaret etmek istemiştir: «Eğer karıkoca birbirinden boşanıp ayrılacak olursa Allah onları yaygın rahmeti ve eşsiz zenginliğinden ihtiyaçtan uzak tutar.»
(Nisa, 130). Yok, çok evlenip çok boşanmayı teşvik eden bir sözün sahibi ise Hz. Haşan, o vakit bu mana kendi görüşüdür ve boşanmanın iyi bir hareket olduğunu gösterir değildir. Sahabiler eşlerini kesin bir zaruret olmadıkça bo şamamışlardır.
Peygamber sözünde boşanmanın; «Allah katında en sevimsiz helâl» diye vasıflandırılması bazı din ulularının, boşanmanın harama yakın en şiddetli mekruh olduğu istikametinde bir hükme sürüklemiştir.
Netice olarak şunu söyliyelim ki boşanma en kötü helâl, harama yakın şiddetli mekruhtur. Kısacası çeşitli durumlara göre değişik hükümler alır.
BOŞANMAYI GEREKTİREN SEBEBLER
Boşanmanın dine uygun düşen sebebleri olmalıdır. Bu sebebleri maddeler halinde sıralayalım:
1 — Eşlerden birinin ölmesi.
2 — Eşlerden birinin diğerini iffetsizlikle suçlaması.
3 — Erkeğin kadına bakmaması ve bakmaktan aciz alması.
4— Eşlerden birinin masiyet (günaha) ve şehevî .üslerine kapılarak ailede durumun kötüleşmesi.
5 — Kocanın iktidarsız olması.
6 — Karı ve kocanın her ikisinin de kısır olmaları.
7 — Karı kocanın, mizaç, zevk vs terbiye yönünden farklı olmalan ve bu sebeple geçinemeyişleri.
8— Erkeğin karısına karşı çok kötü muamele etmesi.
9 — Evliliği batıl ve fasit kılan bir sebebin ortaya çıkması.
10— Eşlerden ikisi de müslüman olup birinin dinden çıkması.
11 — Eşlerden ikisi de kâfir olup birinin dinini değiştirmesi ve müslüman olması.
12— Zevcenin Allah’ın kesin emirlerini (namaz, oruç) terketmesi.
13— Eşlerden birinde tedavisi mümkün olmayan hastalığın olması. Bu hastalık bedenî olduğu gibi ruhi de olabilir. Tedavisi mümkün olan bir hastalıkta, kadın boşanma davası açtığında, hakim bir yıl müddet tanır. Bu zaman içinde hastalık geçmemiş, kadın da boşanmakta diretiyorsa, koca razı olmasa bile, hakim boşanmalarına hükmeder.
14— Kocanın izi belli olmaksızın ortalardan kaybolması ve nafaka almanın da imkânsız olması.
Bu durumda hâkim gereken soruşturmayı yaptıktan sonra, kadının isteği üzerine boşanmalarına karar verir.
15— Yine koca ortadan kaybolup da arkada kadının nafakasını sağlayacak malı olursa, kadın hâkime başvurduğu takdirde hâkim soruşturmasını yapar. Adamın nerede olduğuna, ölüm ve aklına dair bir ize rastla namazsa, ümit kesildiği andan itibaren dört yıl beklenir. Bu süre içinde kocanın haberi gelmediği, kadında boşanmakta ayak direttiği takdirde hâkim boşanmalarını uygun bulur.