Ebu Saîd el-Hudrî (radıyallâhu anh) İle Ebu Hureyre (radıyallâhu anh)’dan rivâyet edildiğine göre, Rasulullah (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmaktadır:
“İzzet, O’nun izandır. Kibriya da, O’nun ridasıdır. (Allah:) ‘Kim (bu sıfatları almada) bana ortak olmaya çalışırsa ona azab ederim’ (buyurdu).”
Abdullah ibn Mes’ud (radıyallâhu anh)’dan rivâyet edilmiştir:
“Rasulullah (sallallâhu aleyhi ve sellem):
– ‘Kalbinde zerre miktarı kibir bulunan kimse cennete giremez’ buyurdu. Bir kişi:
– ‘İnsan, elbisesinin ve ayakkabısının güzel olmasını ister?’ dedi. Rasulullah (sallallâhu aleyhi ve sellem):
– ‘Şüphesiz ki Allah güzeldir. Güzelliği sever. Kibir, hakkı inkar etmek ve insanları küçük görmektir’ buyurdu.”
Amr b. Şuayb’m babası yoluyla dedesi (Abdullah ibn Amr) (radıyallâhu anh)’dan rivâyet edildiğine göre Peygamber (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmaktadır:
“Dünyada kendilerini beğenip büyüklük taslayanlar/kibirli kimseler, kıyamet günü insan şeklinde zerrecikler gibi (mahşer yerinde) toplanacaklar, zillet her yönden onları kaplayacak, sonra da cehennemde adına ‘Bûles’ denilen bir hapishaneye sürülecekler, üzerlerine ateşlerin ateşi yükselecek, (onlara) cehennemliklerin kan, irin ile tortulan içirilecektir.”
(Kibir: Büyüklenmek, büyüklük taslamak, ululuk iddia etmek, kendini başkalarından yüksek görerek onları aşağılamak gibi anlamlara gelmektedir.
Kibir inkârda önemli bir rol oynadığından Allah Teâlâ Kur’ân’da kibirden ve bu kelimenin türevleri olan istikbâr, müstekbir ve kibriya’dan sık sık bahsetmektedir.
Kibir, haram olan kötü huylardan birisidir. AHLAKÎ bir özellik olarak kibir, başkalarını küçük görmek ve onlarla alay etmek anlamıyla düşünülürse bu özellik insanı dinden çıkaran bir özellik değildir. Ancak haramdır, insanı dinden çıkarabilecek fiiller işlenmesine sebep olabilir. Böyle bir özellik sahibi de cehennemde kibrinin cezasını çektikten sonra Allah’ın affıyla ve mağfiretiyle cennete girecektir. Nitekim bir âyet-i kerime’de Yüce Allah: “Biz onların kalplerindeki kin ve hasedi çıkaracağız” buyurarak, cennete giren insanlann kalbinden dünyadaki ahlâkî kusurların temizleneceğini anlatmaktadır.
Bu tür hadisler, ahlâkî bir kusur olan kibrin Allah katında ne derece kötü kabul edildiğini anlatmaktadır.
Bir başka kibir şekli olan hakka karşı büyüklenmek ise kâfirlikle bir kabul edilmiş ve lanetlenmiştir. Hz. Peygamber (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurur: “Mütekeb birler kıyamet gününde, insan şeklinde küçük karıncalar gibi haşredilir. Bütün her taraflarından zillet onları kuşatır…”
Hz. Peygamber (sallallâhu aleyhi ve sellem) kibri zemmettiği gibi, kibrin olumlu karşıtı olan tevâzuyu da övmüştür. Bir hutbelerinde Hz. Peygamber (sallallâhu aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur: “Şanı yüce olan Allah bana şöyle vahyetti: Mütevâzî olun! Öyle mütevâzî olun ki, biriniz diğerine karşı övünmede bile bulunmasın”
AHLAKÎ bir kusur olan kibir, Allah’ın rahmetinden kovulma sebebidir.
Ancak bir kibir daha vardır ki Kur’an bunu “Müstekbir” ifadesiyle ifade etmiştir. Müstekbirler, Allah’ın arzında bizzat kendi güzelliklerini tesis etmek için gayret gösteren azgınlar ve zorbalardır. Bunlar Allah’ın kullarını kendi köleleri yapmak için Allah’ın dinine karşı büyüklenirler. Allah Teâlâ bu çeşit insanlar için şöyle buyurmaktadır: “İşte âhiret yurdu; Biz onu yeryüzünde büyüklenmeyi ve bozgunculuk çıkarmayı istemeyenlere (armağan) kılarız. (Güzel) sonuç muttakilerindir.”