İnsanları Övmek Ve Dünya Menfaati İçin Yaranmak
Bunda altı âfet vardır. Dördü söyleyen için, ikisi de övülmekte olan dinleyen içindir:
övenin âfetleri:
1 — Olduğundan fazla söyleyip, yalancılık yapar. Hadis1 şerifte geldi ki: «İnsanları övmekte aşırı gidenin kıyamette dili, o kadar uzun edilir ki, yere yayılır, üzerine basar ve ayağı kayıp düşer» i1).
2 Nifaka düşer. Karşısındakini överek onu sevdiğini göstermek ister. Halbuki onu sevmemektedir.
3 — Aslını bilmediği şeyler söyler. Meselâ siz zâhidsiniz, müt tekisiniz, ilimle dolusunuz ve bunun gibi sözler söyler. Bir kimse, bir başkasını övdü. Resûlullah (sallâllahü aleyhi ve sellem), «Sana yazıklar olsun. Onun boynunu vurdun», buyurdu. Sonra yine buyurdu ki: «İlle de bir adamı övmek istiyorsanız, falancayı böyle sanıyoruz, Allah’a karşı kimseyi tezkiye edecek değiliz. Herkesin murakıbı Allah’tır. Allah da böyle kabul ederse iyidir, dersiniz» (2).
4 — övdüğü kimse zalim olabilir ve onun sözüyle sevinebilir. Zalimi sevindirmek ise câiz değildir: Resûlullah (sallâllahü aleyhi. ve sellem) buyurdu: «Fâsıkı övene Allahü Teâlâ gazab eder» (3).
Övülene iki şekilde zarar vardır: İnsanları Övmek Ve Dünya Menfaati İçin Yaranmak
1 — Kendini beğenir ve gururlanır. Hazreti Ömer (radıyalla hü anh) bir gün yanında kamçısı oturuyordu. Cârûd isminde birisi yanlanna geldi. Birisi, bu Rebia kabilesinin reisidir, dedi. Ömer (radıyallahü anh) Cârûd’a kamçı ile vurdu. «Yâ Emire’lMü’minln, bu dayak niçindir?», dedi. «Bu adamın ne dediğini duymadın mı?», buyurdu. Ve tekrar Ömer (radıyallahü anh) buyurdu ki: «Kalbine bir şey geldiğinden korktum. O gururu kırmak istedim».
2 — Karşısındakine âlimsin ve sâlihsin gibi sözler söylerse, ilerisi için çalışmaz ve «Ben zaten olgunlaştım», der. Bu yüzdendir ki, Resûlullah’ın (sallâllahü aleyhi ve sellem) huzurunda birini övdüklerinde, «Boynunu vurdun, duyarsa felâh bulmaz» (4), buyurdu. Yine buyurdu: «Bir kimsenin, keskin bir bıçak ile, bir kimseye saldırması, onu, yüzüne karşı övmekten daha iyidir» (5). Ziyâd ibn Eşlem buyurur: «Övülme dinleyenin yanına şeytan gelir, onu yerden kaldırır. Fakat mü’min kendini bilir ve tevazudan ayrılmaz».
Bu altı âfet olmayacaksa övmek iyi olur. Resûlullah (sallâllahü aleyhi ve sellem) sahâbeyi medhetti ve «Ey Ömer! Beni Peygamber olarak insanlara göndermeselerdi, seni gönderirlerdi» (8), buyurdu. Yine buyurdu: «Eğer bütün âlemdekilerin imanı Ebû Bekir’in
İmanı ile tartılsa, Ebû Bekir’in imanı ağır gelir» (7). Buna benzer hadisi şerifler çoktur. Bu övmenin onlara zarar vermeyeceğini biliyordu.İnsanları Övmek Ve Dünya Menfaati İçin Yaranmak
Fakat kendini övmek çirkindir, kötüdür ve Allahü Teâlâ bunu yasak etmiştir, ve «Ben iyiyim, deyip, kendinizi övmeyiniz» (•), buyurmuştur. Ama bir kimse, mürşid, üstad ve rehber ise, diğerlerinin de yükselmesi için kendi hâlini anlatırsa câizdir. Nitekim Resûlullah (sallâllahü aleyhi ve sellem) «Ben insanoğlunun en üstünüyüm. Övünmüyorum» ( ), buyurdu. Yâni bu üstünlük ile değil, bana bu üstünlüğü verenle övünüyorum demektir. Bunun için Allahü Teâlâ herkesin O’na (sallâllahü aleyhi ve sellem) uymasını buyuruyor. Yûsuf aleyhisselâm buyurdu: «Yâ Rabbi, beni yerdeki hazineler üzerinde bulundur. Onları korumasını bilirim» (3).